Ալեքսանդր Շիրվանզադե

Ալեքսանդր Շիրվանզադեհայ գրող, արձակագիր, դրամատուրգ: Հայաստանի և Ադրբեջանի ժողովրդական գրող, Հարավային Կովկասի մշակույթի վաստակավոր գործիչ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից: ՇիրվանզադենԿոստան Զարյանը և Հովհաննես Աբելյանը երեք քույրերի զավակներ են:

Կենսագրություն

Ծնվել է 1858 թվականին դերձակի ընտանիքում։ Մի քանի տարի Շամախիի հայոց թեմական ու ռուսական գավառական երկդասյան դպրոցներում սովորելուց հետո թողել է ուսումը և ընտանիքին օգնելու նպատակով մեկնել Բաքու։ Ութ տարի աշխատել է նահանգական վարչության ատյաններում, նավթային գրասենյակներում, զանազան ընկերություններում՝ գրագիր, հաշվապահի օգնականի և հաշվապահի պաշտոնով։

Թղթակցել է հայ և ռուսական մամուլին, գրել հոդվածներ նավթային հարցի և բանվորների դրության մասին։ 1883 թվականին «Մշակ»–ում տպագրվել է Շիրվանզադեի առաջին գեղարվեստական երկը՝ «Հրդեհ նավթագործարանում» պատմվածքը, ապա՝ «Գործակատարի հիշատակարանից» վիպակը։ Նույն թվականին նա մեկնել է Թիֆլիս, շփվել հայ գրողների, մտավորականների հետ։

1884 թվականին «Արձագանք» շաբաթաթերթում լույս է տեսել Շիրվանզադեի «Խնամատար» վիպակը, որտեղ կերտել է հայ կապիտալիստի կերպարը, 1885 թվականին՝ գավառական քաղաքի կյանքը ներկայացնող «Նամուս» վեպը, որով հռչակվել է երիտասարդ գրողը։ 18861891 թվականներին նա աշխատել է «Արձագանք»–ում որպես քարտուղար, այնտեղ է տպագրել «Ֆաթման և Ասադը»«Տասնուհինգ տարի անց» նովելները, «Արամբին», «Զուր հույսեր» վեպերը։

Շիրվանզադեի լավագույն երկերի մեծ մասը ստեղծվել է 18901905 ժամանակաշրջանին, հասարակական–քաղաքական վերելքի տարիներին։ 1893 թվականին լույս է տեսել «Արսեն Դիմաքսյան» վեպը, որն արտացոլում է հայ մտավորական հոսանքների գաղափարական ու բարոյական հակասությունները և գործունեությունը, 1896 թվականին՝ ուսանողական կյանքին վերաբերող «Կրակ» վիպակը։ «Չար ոգին» վիպակում շարունակել է գավառական քաղաքի արհեստավորության սոցիալական ու բարոյական ողբերգության պատմությունը։

Ալեքսանդր Շիրվանզադե

Ծննդյան անունհայ․՝ Ալեքսանդր Մինասի Մովսիսյան
Ծնվել էապրիլի 181858
ԾննդավայրՇամախիԲաքվի նահանգՌուսական կայսրություն
Վախճանվել էօգոստոսի 71935 (77 տարեկանում)
Վախճանի վայրԿիսլովոդսկՌԽՖՍՀԽՍՀՄ
ԳերեզմանԳերեզման Ալեքսանդր Շիրվանզադեի
Մասնագիտությունգրողդրամատուրգսցենարիստարձակագիր և լրագրող
Լեզուհայերեն[1]
Ազգությունհայ
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
 ԽՍՀՄ
Ժանրերվիպակպատմվածք և վեպ
Ուշագրավ աշխատանքներՔաոսԱրտիստը և Պատվի համար
Ալեքսանդր Շիրվանզադե Վիքիքաղվածքում
Ալեքսանդր Շիրվանզադե Վիքիդարանում

Ալեքսանդր Շիրվանզադեի գերեզմանը Կոմիտասի անվան պանթեոնում

Շիրվանզադեի կիսանդրին  համանուն դպրոցի բակում

Մետաղներ

Մետաղ, առանձնահատուկ մետաղների հատկությունների տարրերի մի խումբ, որոնք ունեն բարձր էլեկտրաջերմահաղորդականություն, դիմադրության դրական ջերմաստիճանային գործակից։ Այսօր բացահայտված է միայն 98 մետաղատեսակ։

Գալիումի բյուրեղ

Բնության մեջ

Մետաղների մեծ մասը հանդիպում է բնության մեջ միացությունների և հանքաքարերի ձևով։ Նրանք կազմում են օքսիդներսուլֆիդներկարբոնատներ և այլ քիմիական միացություններ։ Մաքուր մետաղների ստացման և հետագա օգտագործման համար անհրաժեշտ է դրանք զատել հանքաքարից և զտել։ Անհրաժեշտության դեպքում կատարվում է մետաղների լեգիրացում ևնկամ այլ մշակում։ Դրա ուսումնասիրությամբ զբաղվում է մետալուրգիա կոչվող գիտությունը: Այն տարբերում է սև և գունավոր մետաղների համաձուլվածքները։ Ոսկինարծաթը և պլատինը դասվում են թանկարժեք մետաղների շարքին։ Բացի այդ, փոքր քանակությամբ մետաղներ առկա են նաև ծովի ջրումբույսերում, կենդանի օրգանիզմներում, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն օրգանական աշխարհի ձևավորման և գոյատևման գործընթացներում։

Հայտնի է, որ մարդու օրգանիզմի 3%-ը կազմված է մետաղներից: Մեր բջիջներում ամենաշատը առկա են կալցիումը և նատրիումը, որը միջբջջային հեղուկում և ցիտոպլազմայում էլեկտրոլիտի դեր է կատարում։ Մագնեզիումը կուտակվում է մկանային հյուսվածքներում և նյարդային բջիջներում, պղինձը՝ լյարդում, երկաթը՝ արյան կարմիր գնդիկների մեջ:

2.2 ԷԼԵԿՏՐՈԼԻՏԱՅԻՆ ԴԻՍՈՑՄԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄԸ

Սվենտա Ավգուստ Արենիուս

Կենսագրություն

Սովորել է Ուփսալայի և Ստոկհոլմի համալսարաններում։ 1895 թվականից Ստոկհոլմի համալսարանի պրոֆեսոր, 1905 թվականից Նոբելյան ինստիտուտի տնօրեն։ 1887-1902 թվականներին Արենիուսը միաժամանակ վարել է Ստոկհոլմի համալսարանի ռեկտորի պաշտոնը։ 1882 թվականից զբաղվել է էլեկտրոլիտների նոսր լուծույթների էլեկտրահաղորդականության ուսումնասիրությամբ։ «էլեկտրոլիտների գալվանական հաղորդականության հետազոտություն» և հետագա աշխատանքներում Արենիուսը մշակել է էլեկտրոլիտային դիսոցման տեսությունը, որը 19-րդ դարում քիմիայի խոշորագույն ընդհանրացումներից էր։ Ուսումնասիրել է քիմիական ռեակցիաների արագությունները և արել կարևոր հետևություններ։ Քիմիական ռեակցիայի արագության և ջերմաստիճանի կապը արտահայտող հավասարումը հայտնի է Արենիուսի հավասարում անվամբ։ Արենիուսը զբաղվել է նաև կոսմոգոնիայի և կենսաքիմիայի խնդիրներով։ Ֆիզիկաքիմիական օրենքները կենսաբանական երևույթների վրա կիրառելու միջոցով Արենիուսը փորձում էր վերականգնել գիտության կողմից մերժված պանսպերմային տեսությունը։

NaOH=Na++(OH)=

KCl=K++Cl=

Այսպիսով, խոնների հիդրատացումը ջրային լուծույթներում դիսոցման հիմնական պատճառն է:

Look at the pictures and read out the words bellow.-Նայեք նկարներին և կարդացեք ստորև նշված բառերը:

a textbook-դասագիրք

a copybook-պատճենագիրք

a notebook-նոթատետր

an exersice book-վարժությունների գիրք

a pen-գրիչ

a pencil-մատիտ

crayon-յուղամատիտ

chalk-կավիճ

a bookcase-գրապահարան

a desk-գրասեղան

a table-սեղան

a chair-աթոռ

glue-սոսինձ

rubber-ռետինե

a sketch-book / էսքիզ-գիրք

a ruler-քանոն

a chalkboard-կավճե տախտակ

a map-քարտեզ

a wall chalt-պատի խորթ

a pointer-ցուցիչ

paper-թուղթ

a felt-tip pen-զգայական գրիչ

a computer-համակարգիչ

a bag-պայուսակ

a teacher-ուսուցիչ

a schoolboy and a schoolgirl-դպրոցական

schoolchildren-դպրոցականներ

a group-խումբ

a class-դասարան

a classmate-դասընկեր

a school-դպրոց

a classroom-դասասենյակ

a computer class-համակարգչային դասարան

a laboratory-լաբորատորիա

a library-Գրադարան

a timetable-ժամանակացույց

ՈՒռուցքներ և ուռոցքածիններ

Ուռուցքներ, նորագոյացություններ, բլաստոմաներ, ավելցուկային, ախտաբանական հյուսվածքների գերաճ, որը շարունակվում է նույնիսկ ուռուցքածին պատճառի ազդեցության ընդհատումից հետո։ Ուռուցքը տիպիկ պաթոլոգիական պրոցես է։ Դա չկանոնավորվող անսահման հյուսվածքային աճ է։ Ուռուցքները կազմված են որակապես փոփոխված, տարբերակումը կորցրած բջիջներից, որոնց հատկությունները փոխանցվում են իրենց սերունդներին։

Twins from Manchester-Երկվորյակներ Մանչեսթերից

Jack and Betty Collins are twins. They’re twelve years old. They live in Manchester. They live with their parents, their little sister and their grandfather. Every day the twins go to school in a big red bus. Their mother and father go to work in a little blue car. Mr Collins is factory worker. Mrs Collins in a theacher. Her school is not far from the factory. Mr and Mrs Collins have a big surprise for their children. They are going on a holiday trip to Blackpool. Aunt Gloria and Uncle James live there. “Blackpool!’’ the twins shout. “A fine idea!’’

Ջեքը և Բեթի Քոլինսը երկվորյակներ են: Նրանք տասներկու տարեկան են: Նրանք ապրում են Մանչեսթերում: Նրանք ապրում են ծնողների, փոքր քրոջ և պապիկի հետ: Ամեն օր երկվորյակները գնում են դպրոց ՝ մեծ կարմիր ավտոբուսով: Նրանց մայրն ու հայրը գնում են մի փոքր կապույտ մեքենայով աշխատելու: Պարոն Քոլինսը գործարանի աշխատող է: Տիկին Քոլինսը ուսուցիչ է: Նրա դպրոցը հեռու չէ գործարանից: Պարոն և տիկին Քոլինսը մեծ անակնկալ են մատուցում իրենց երեխաների համար: Նրանք պատրաստվում են արձակուրդային ուղևորություն դեպի Բլեքպուլ: Մորաքույր Գլորիան և քեռի Ջեյմսը այնտեղ են ապրում: Երկվորյակները բղավում են «Բլեքպուլ»: «Լավ միտք»:

Answer the questions.

1. How old are Jack and Betty?

Քանի՞ տարեկան են Ջեքը և Բեթին:

Jack and Betty twelve years old.

Ջեքը և Բեթին տասներկու տարեկան են:

2. Where do they live?

Որտե՞ղ են նրանք ապրում:

They live in Manchester with their parents, younger sister and grandfather.

Նրանք ապրում են Մանչեսթերում՝ ծնողների, փոքր քրոջ և պապիկի հետ:

3. How many people are there in the Collins family?

Քանի՞ մարդ կա Քոլինսի ընտանիքում:

The Collins family has six members.

Քոլինսի ընտանիքն ունի վեց անդամ:

4. How do the twins go to school?

Ինչպե՞ս են երկվորյակները գնում դպրոց:

The twins go to school in a big red bus.

Երկվորյակները գնում են դպրոց ՝ մեծ կարմիր ավտոբուսով:

5. How do their parents go to work?

Ինչպե՞ս են ծնողները գնում աշխատանքի:

Their parents go to work in a small blue car.

Նրանց ծնողները՝ գնում են մի փոքր կապույտ մեքենայով աշխատելու:

6. What do Mr and Mrs Collins do for a living?

Ի՞նչ են անում պարոն և տիկին Քոլինսը ապրուստի համար:

Mr and Mrs Collins have a big surprise for their children.

Պարոն և տիկին Քոլինսը մեծ անակնկալ են մատուցում իրենց երեխաների համար:

7. Where are they going on holiday?

Որտե՞ղ են նրանք արձակուրդում:

They are going on a holiday trip to Blackpool.

Նրանք պատրաստվում են արձակուրդային ուղևորություն դեպի Բլեքպուլ:

Words and word combinations you may need in this unit-Բառեր և բառերի համադրություններ, որոնք ձեզ հարկավոր է այս բաժնում

to be on holiday-լինել արձակուրդում

to go on holiday-արձակուրդ գնալ

to go on camping-գնալ ճամբարային

package holiday to recive-փաթեթային արձակուրդը ստանալու համար

twins-երկվորյակներ

a trip-ուղևորություն

a surprise-անակնկալ

an idea-գաղափար

a pen friend-գրիչ ընկեր

a farm-ֆերմա

cheap-էժան

expensive-թանկ

Մուտացիաներ, դասակարգումը,քրոմոսոմային և գենային մուտացիաներ

Մուտացիան գենոտիպի կայուն փոփոխությունն է որն իրականանում է արտաքին կամ ներքին միջավայրի ազդեցության տակ։ Մուտացիաները լինում են՝ ինքնաբուխ, առաջանում են ինքնաբերաբար օրգանիզմի ողջ կյանքի ընթացքում իր համար նորմալ շրջակա միջավայրի պայմանների դեպքում և աջակցված, գենոմի ժառանգվող փոփոխությունները, որոնք առաջանում են շրջակա միջավայրի ոչ բարենպաստ ազդեցության կամ արհեստական պայմաններում այս կամ այն մուտագեն ազդեցությունների արդյունում։ Մուտացիաների առաջացմանը հանգեցնող հիմնական պրոցեսներն են՝ ԴՆԹ-ների կրկնապատկումը, ԴՆԹ-ների վերականգնման խախտումները:

Մուտացիաների դասակարգում

1. հիպոմորֆ փոփոխված ալլելները գործում են նույն ուղղությամբ, ինչ որ վայրի տեսակի ալլելները՝ սինթեզելով միայն ավելի քիչ քանակի սպիտակուցային նյութ, ամորֆ մուտացիան նման է գենի գործառնության լրիվ կորստին,

2. հակաամորֆ մուտացիոն հատկանիշը փոխվում է, օրինակ եգիպտացորենի սերմերի կարմիր գույնը փոխվում է մոխրագույնի,

3. նեոամորֆ։

Կարճ ասած՝

1. գենոմային, 2. քրոմոսոմային, 3. գենային

Գենոմային պոլիպլոիդիզացում

Օրգանիզմների կամ բջիջների առաջացում, որոնց գենոմը ներկայացված է քրոմոսոմների երկուսից ավել հավաքածուով և անեուպլոիդիացում` գապլոիդ հավաքածուին ոչ բազմապատիկ քրոմոսոմների թվի փոփոխություն։ Կախված քրոմոսոմային հավաքածուների ծագումից՝ պոլիպլոիդների մեջ տարբերում են՝

  • ալլոպոլիպլոիդներ, որոնք ունեն տարբեր տեսակի՝ հիբրիդացումից ստացված քրոմոսոմների ավաքածուներ,
  • աուտոպոլիպլոիդներ, որոնց մոտ տեղի է ունենում սեփական գենոմի քրոմոսոմների թվի ավելացում n անգամ։

Քրոմոսոմային մուտացիա

Այդ ժամանակ տեղի են ունենում առանձին քրոմոսոմների կառուցվածքի խոշոր փոփոխություներ։ Այդ դեպքում դիտվում է մեկ կամ մի քանի քրոմոսոմների գենետիկական նյութի կորուստ կամ կրկնապատկում, ինչպես նաև առանձին քրոմոսոմների հատվածների կողմնորոշման փոփոխություն, և գենետիկական նյութի տեղափոխություն մեկ քրոմոսոմից մյուսի վրա: Գենային մակարդակով ԴՆԹ-ի սկզբնական կառուցվածքի փոփոխությունները մուտացիայի ազդեցության տակ նվազ նշանակալից են, քան քրոմոսոմային մուտացիաների դեքում, սակայն գենային մուտացիաերը առավել հաճախ են հանդիպում։

Գենային մուտացիա

Դրա արդյունքում տեղի են ունենում մեկ կամ մի քանի նուկլեոտիդների փոփոխություններ, դելեցիաներ, ներդրումներ և տրանսլոկացիաներ, դուպլիկացիաներ և ինվերսիաներ՝ գեների տարբեր հատվածներում, այն դեպքում, երբ մուտացիայի ազդեցության տակ փոփոխվում է միայն մեկ նուկլեոտիդ, ապա խոսքը կետային մուտացիաների մասին է։ Քանի որ ԴՆԹ-ի կազմի մեջ մտնում են միայն երկու տիպի ազոտային միացություններ` պուրիններ և պիրիմիդիններ, ապա հիմքերի փոփոխությամբ բոլոր կետային մուտացիաները բաժանվում են երկու դասի՝ տրանզիցիա և տրանսվերսիա:

 Հնարավոր են գենային մուտացիաների հետևյալ գենետիկական հետևանքները.

  • կոդոնի իմաստի պահպանում՝ գենետիակական կոդի ընդարձակվածության պատճառով նուկլեոտիդի հոմանիշային փոփոխություն,
  • կոդոնի իմաստի փոփոխություն, որը հանգեցնում է պոլիպեպտիդային շղթայի համապատասխան մասում ամինաթթուների փոխարինման միսսենս-մուտացիա,
  • անիմաստ կոդոնի առաջացում նոնսենս- մուտացիա։
  • Երեք անիմաստ կոդոն՝ ամբեր – UAG, օխր- UAA և օպալ- UGA սրանց համապատասխան էլ ստացվում են մուտացիաների անվանումները, որոնք բերում են անիմաստ տրիպլետների առաջացմանը՝ ամբեր-մուտացիա հետադարձ փոփոխություն։